اسلام‌آباد: به گزارش راز نیوز | در تحولی راهبردی که بازتاب‌دهنده دگرگونی در معادلات امنیتی و اقتصادی غرب آسیا است، پاکستان طی ماه‌های اخیر با انعقاد پیش‌نویس موافقت‌نامه‌های دفاعی با مجموعه‌ای از کشورهای منطقه، گام در مسیری نهاده که تحلیلگران آن را تلفیقی از تأمین امنیت نظامی و جبران کسری‌های اقتصادی تعبیر می‌کنند.

گزارش‌های میدانی از گفت‌وگوهای پشت‌پرده سه‌جانبه میان اسلام‌آباد، ریاض و آنکارا و نیز مذاکرات اولیه با کویت و همچنین ابراز اشتیاق بحرین و اردن برای پیوستن به توافق ذفاعی، حکایت از آن دارد که ارتش پاکستان به‌عنوان مؤثرترین ابزار سیاست خارجی این کشور، در ازای تأمین نیازهای مالی و انرژی، به قراردادهایی تن داده است که مرزهای همکاری نظامی را فراتر از چارچوب‌های مرسوم ترسیم می‌کند.

سه‌گانه راهبردی اسلام‌آباد، ریاض و آنکارا؛ پیش‌نویس یک پیمان دفاعی

رضا حیات هراج وزیر تولید دفاعی پاکستان، در گفت‌وگو با رویترز تأیید کرد که پس از نزدیک به یک سال مذاکره، پیش‌نویس موافقت ‌نامه دفاعی میان پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه تهیه شده و در اختیار هر سه کشور قرار دارد. هراج با تأکید بر این که این توافق سه‌جانبه جدا از پیمان دفاعی دوجانبه پاکستان و عربستان است که در سپتامبر 2025 امضا شد، خاطرنشان ساخت که نهایی‌سازی آن نیازمند اجماع نهایی میان سه کشور است.

در مقابل، وزیر امور خارجه ترکیه، هاکان فیدان، ضمن تأیید برگزاری گفت‌وگوها، از امضای توافق نهایی ابراز بی‌اطلاعی کرد و بر ضرورت ایجاد بستری فراگیر برای همکاری منطقه‌ای به‌عنوان چشم‌انداز رجب طیب اردوغان تأکید نمود. با این حال، منابع آگاه به بلومبرگ اعلام کرده‌اند که ترکیه به‌دنبال پیوستن به پیمان دفاعی پاکستان و عربستان است و این اقدام را راهی برای تقویت بازدارندگی در زمانی می‌داند که «ابهاماتی درباره پایبندی آمریکا به تعهداتش در ناتو وجود دارد».

تحلیلگران، کارکرد این مثلث راهبردی را مکمل یکدیگر ارزیابی می‌کنند: عربستان سعودی با قدرت مالی خود، پاکستان با قابلیت هسته‌ای، موشک‌های بالستیک و نیروی انسانی و ترکیه با تجربه نظامی و صنایع دفاعی پیشرفته، حلقه‌های یک زنجیره امنیتی-اقتصادی را شکل می‌دهند که هدف آن، ایجاد شبکه‌ای از همکاری‌های دفاعی برای مقابله با تهدیدات منطقه‌ای از جمله ایران و محور مقاومت تلقی می‌شود.

 کویت؛ مشتری جدیدی برای تأمین امنیت در برابر چالش‌های منطقه‌ای

در موازات مذاکرات سه‌جانبه، پنج منبع آگاه از روند گفت‌وگوها به رویترز اعلام کرده‌اند که پاکستان در حال مذاکره برای انعقاد پیمان دفاعی گسترده‌تری با کویت است که در مقابل آن، همکاری در حوزه انرژی و سرمایه‌گذاری دریافت خواهد کرد.

این مذاکرات که هنوز در مراحل اولیه قرار دارد، نشان از آن دارد که کویت که از ابتدای سال جاری حملات سنگینی از سوی ایران متحمل شده است، به‌دنبال الگویی مشابه با پیمان پاکستان و عربستان است؛ الگویی که شامل استقرار هزاران سرباز پاکستانی، جنگنده‌ها، پهپادها، سامانه‌های پدافند هوایی و سایر تأسیسات دفاعی در خاک این کشور می‌شود.

یک مقام دولتی پاکستان با اشاره به «فهرست بلندبالای خواسته‌های کویت» تأکید کرده است که در مرحله کنونی، استقرار نیروهای رزمی در دستور کار نیست. با این حال، یک منبع خاورمیانه‌ای آشنا با برنامه‌ریزی امنیتی کویت، پاکستان را گزینه‌ای امن برای همکاری ارزیابی کرده و گفته است که «پاکستان از پیش با سعودی‌ها وارد همکاری شده، سابقه طولانی در توسعه دفاعی دارد، مسلمان و سنی است و روابط خوبی با آمریکایی‌ها دارد؛ بنابراین به اندازه برخی گزینه‌های دیگر حساسیت‌برانگیز نیست» .

«بشکه در برابر چکمه»؛ معادله اقتصادی پشت قراردادهای دفاعی

واقعیت انکارناپذیر در پس‌زمینه تمامی این مذاکرات، وضعیت شکننده اقتصادی پاکستان است. این کشور که با کسری شدید تراز پرداخت‌ها، کاهش ذخایر ارزی و افزایش بدهی‌های خارجی دست‌وپنجه نرم می‌کند، پیمان‌های دفاعی را به‌عنوان اهرمی برای جذب سرمایه‌های حیاتی و تضمین تأمین انرژی به‌کار گرفته است.

بر اساس گزارش رویترز، در چارچوب توافق احتمالی با کویت، اسلام‌آباد به‌دنبال همکاری در حوزه امنیت انرژی است که بخشی از تلاش‌های گسترده‌تر وزارت انرژی پاکستان برای افزایش ذخایر نفت و سوخت محسوب می‌شود. کویت نیز در حال بررسی تأسیس انبارهای سوخت تحت نظارت مشترک با پاکستان است که بر اساس توافقنامه فعلی تأمین گازوئیل دولت‌به‌دولت میان دو کشور بنا خواهد شد.

تحلیلگران اقتصادی بر این باورند که عربستان سعودی با افزایش سپرده‌های نقدی خود به هشت میلیارد دلار و تسهیل تأمین مالی پروژه‌های نفتی، در صدر فهرست شرکای اقتصادی پاکستان قرار دارد. در مقابل، پاکستان با ارائه نیروهای نظامی، تجهیزات دفاعی و قابلیت‌های هسته‌ای خود، صرفا روی کاغذ به تأمین امنیت این کشورها کمک می‌کند.

این معادله که در محافل تحلیلی با عنوان «بشکه در برابر چکمه» شناخته می‌شود، نشان از آن دارد که ارتش پاکستان برای تأمین نیازهای مالی و انرژی خود، حاضر است گسترده‌ترین تعهدات دفاعی را با کشورهای منطقه منعقد کند.

چالش‌های پیش‌رو و ابهامات راهبردی

با وجود جذابیت‌های اقتصادی این پیمان‌ها، کارشناسان نسبت به «تعهد بیش از حد» پاکستان در منطقه هشدار داده‌اند. تشدید تنش‌ها میان آمریکا و ایران و حملات اخیر به اهداف مرتبط واشنگتن در منطقه، می‌تواند پیچیدگی‌های جدیدی را به این معادلات بیفزاید. همچنین جنگ مداوم در خلیج فارس، سرمایه‌گذاری‌های خارجی را مختل کرده و ریسک‌های مرتبط با وابستگی به درآمدهای ارزی از کشورهای عربی حوزه خلیج را افزایش داده است .

نکته قابل تأمل دیگر، جایگاه پاکستان به‌عنوان میانجیگر میان آمریکا و ایران است. انعقاد هرگونه پیمان دفاعی با کویت که به دلیل حضور پایگاه‌های نظامی آمریکا در خاک خود، هدف حملات تلافی‌جویانه ایران قرار گرفته است، می‌تواند این نقش میانجیگری را با چالش مواجه سازد و اسلام‌آباد را در موقعیتی دشوار میان دو سوی مناقشه قرار دهد.