بلوچستان: به گزارش راز نیوز|صبح روز شنبه، در موجی کم‌سابقه از خشونت، ارتش آزادی‌بخش بلوچ (BLA) که به‌دنبال تشکیل بلوچستانی مستقل است، اعلام کرد حملات هماهنگی را در دوازده شهر و منطقه مختلف این ایالت آغاز کرده است.

در میان مناطق به‌شدت آسیب‌دیده، شهر کویته، مرکز ایالت بلوچستان، بیش از دیگر نقاط مورد توجه قرار گرفت. شاهدان محلی گزارش دادند افراد مسلح با سلاح‌های خودکار در بخش‌های مختلف شهر مشاهده شده‌اند. مهاجمان به مواضع پلیس حمله کردند، یک بانک را به آتش کشیدند و خودروهای پلیس را نیز سوزاندند.

صحنه‌های مشابهی از شهرهای نوشکی، مستونگ، قلات، خاران و چند شهر دیگر نیز گزارش شد؛ تصاویری که به‌سرعت در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد و بازتاب گسترده‌ای یافت.

روایت متضاد از تلفات و گستره عملیات

نیروهای امنیتی پاکستان اعلام کردند در جریان عملیات‌های ادامه‌دار پس از خنثی‌سازی حملات هماهنگ، دست‌کم 133 نفر از شبه‌نظامیان کشته شده‌اند.

در مقابل، ارتش آزادی‌بخش بلوچ مدعی شد نیروهایش به 48 نقطه مختلف در 14 شهر حمله کرده‌اند و در این حملات 84 نفر از اعضای نیروهای امنیتی پاکستان کشته شده‌اند.

خشونت‌ها در کدام مناطق گزارش شده است؟

به گفته مقام‌های محلی و منابع دولتی، تاکنون ناآرامی، درگیری مسلحانه و انفجار در مناطق زیر گزارش شده است:

کویته، نوشکی، مستونگ، دالبندین، قلات، خاران، پنجگور، گوادر، پسنی، تربت، تمپ، بولده، منگوچر، لسبیله، کیچ، آواران

ابعاد کامل این حملات همچنان نامشخص است. با این حال، گزارش‌هایی از حملات انتحاری و استفاده از خودروهای بمب‌گذاری‌شده در کویته، پسنی، گوادر، نوشکی و دالبندین منتشر شده است.

آمار تلفات همچنان در حال تکمیل است و هم‌زمان، محدودیت‌های شدید اطلاع‌رسانی و قطع اینترنت در چندین شهر اعمال شده است؛ اقدامی که دسترسی به اطلاعات مستقل را دشوار کرده است.

«هیروف» چیست؟

ارتش آزادی‌بخش بلوچ، موج جدید خشونت‌ها را «عملیات هیروف2» نام‌گذاری کرده است.

«هیروف» واژه‌ای ادبی در زبان بلوچی به‌معنای «طوفان سیاه» است؛ اصطلاحی که در اشعار بلوچی، از جمله آثار شاعر شناخته‌شده این زبان، کریم دشتی، کاربرد دارد.

این گروه نخستین بار در اوت 2024 «هیروف یک» را آغاز کرد و در آن زمان نیز حملاتی را در 12 منطقه مختلف بلوچستان انجام داد.

در جریان آن مرحله، یک زن عامل انتحاری اردوگاه نیروهای امنیتی را در منطقه لسبیله، در حدود 125 کیلومتری کراچی، هدف قرار داد. همچنین، شبه‌نظامیان در منطقه موسی‌خیل، نزدیک مرز پنجاب، 22 نفر را پس از پیاده‌کردن مسافران از خودروها و بررسی هویت آنان به قتل رساندند.

لسبیله و موسی‌خیل پیش از آن، از جمله مناطق نسبتاً آرام بلوچستان به شمار می‌رفتند.

تفاوت «هیروف 2» با فاز نخست

به گفته ناظران، موج کنونی حملات از نظر وسعت جغرافیایی، شدت خشونت و میزان سازمان‌یافتگی تفاوت چشمگیری با فاز نخست دارد.

برای نخستین بار، گزارش‌هایی منتشر شده که نشان می‌دهد زنان در درگیری‌های مستقیم مسلحانه در کنار مردان مشارکت دارند؛ در حالی که پیش‌تر نقش زنان عمدتاً به عملیات‌های انتحاری محدود بود.

چندین ویدئوی منتشرشده در فضای مجازی حضور زنان را در درگیری با نیروهای امنیتی نشان می‌دهد.

یکی از افسران اداره اطلاعات پاکستان در کویته برآورد کرده است که بین 800 تا یک‌هزار نفر، از جمله تعداد محدودی زن، در این حملات هماهنگ مشارکت دارند؛ رقمی که ارتش آزادی‌بخش بلوچ آن را تأیید یا رد نکرده است.

راهبرد رسانه‌ای و تصویر جدید رهبر BLA

یکی دیگر از ویژگی‌های برجسته این مرحله، راهبرد رسانه‌ای ارتش آزادی‌بخش بلوچ است. این گروه ویدئویی منتشر کرد که در آن رهبرش، بشیر زیب، دیده می‌شود؛ دانشجویی سابق که به فرمانده چریکی تبدیل شده است.

در این ویدئو، زیب بر ترک یک موتورسیکلت هوندا 125 نشسته است. آخرین حضور تصویری او پیش‌تر در ژوئن 2024 و توسط شاخه رسانه‌ای این گروه موسوم به «هکّل» منتشر شده بود.

در تصاویر جدید، بشیر زیب با ریش و موهای بلند، کت و دستکش دیده می‌شود؛ پوششی که نشان می‌دهد ویدئو به‌تازگی و متناسب با شرایط آب‌وهوایی فعلی ضبط شده است.

تحلیلگران معتقدند تصویر نشستن زیب بر موتورسیکلت، حامل پیام نمادین است. تصویری مشابه از احمد الشرع، رئیس‌جمهور سوریه (ابومحمد الجولانی)، زمانی که بر ترک موتورسیکلت دیده شد، به‌عنوان نمادی از تحرک، دسترسی و کنترل سرزمینی تعبیر شد. به باور ناظران، ویدئوی BLA نیز از همین نمادپردازی الهام گرفته است.

ویدئو کجا ضبط شده و چرا این منطقه انتخاب شد؟

به گفته یک مسافر بلوچ آشنا با منطقه، کوهستان‌ها، چشم‌انداز طبیعی و جاده سیمانی منفردی که در ویدئو دیده می‌شود، نشان می‌دهد این تصاویر احتمالاً در فاصله بین خاران و چاغی ضبط شده است.

یک روزنامه‌نگار باسابقه بلوچ، انتخاب این منطقه را کاملاً راهبردی توصیف می‌کند.

دالبندین، در منطقه وسیع‌تر چاغی، میزبان منابع عظیم معدنی از جمله پروژه‌های بزرگ «ریکودیک» و «سیندک» است. در سال‌های اخیر، توجه بین‌المللی به پروژه ریکودیک افزایش یافته و شرکت معدنی «باریک گُلد» اعلام کرده حدود 7 میلیارد دلار در دو مرحله برای استخراج طلا و مس سرمایه‌گذاری خواهد کرد.

بانک توسعه آسیایی نیز قرار است بسته تأمین مالی 410 میلیون دلاری برای این پروژه ارائه دهد. همچنین آمریکا، ژاپن و چند کشور اروپایی علاقه خود را به سرمایه‌گذاری در این منطقه نشان داده‌اند.

تحلیلگران می‌گویند حضور بشیر زیب در این منطقه، پیامی مستقیم به دولت پاکستان و سرمایه‌گذاران خارجی است و نشان می‌دهد BLA توان عملیات در مناطقی را دارد که در قلب برنامه‌های اقتصادی اسلام‌آباد قرار گرفته‌اند.

بسیاری از بلوچ‌ها سال‌هاست با سرمایه‌گذاری‌های کلان خارجی در بخش معادن مخالفت کرده‌اند و معتقدند جوامع محلی از این پروژه‌ها سودی نبرده‌اند.

چرا BLA قدرتمندتر شده است؟

تحلیلگران افزایش قدرت BLA را به تحولات سیاسی و سیاست‌های امنیتی بلوچستان از سال 2018 مرتبط می‌دانند.

انتخابات آن سال به‌شدت مهندسی‌شده توصیف شد و به روی کار آمدن دولتی انجامید که از نگاه بسیاری از مردم محلی، از نیازهای عمومی فاصله داشت و به فساد آلوده بود. در نتیجه، مسیر گفت‌وگوی سیاسی محدود شد و هم‌زمان، روند نظامی‌سازی استان شدت گرفت.

اداره مبارزه با تروریسم (CTD) اختیارات گسترده‌تری دریافت کرد و از سوی نهادهای حقوق بشری به ناپدیدسازی قهری، قتل‌های فراقضایی و رهاسازی اجساد متهم شده است.

نقطه عطف مهم، اوت 2020 بود؛ زمانی که «حیات بلوچ»، دانشجوی دانشگاه، در منطقه کیچ و در مقابل چشمان والدینش توسط نیروهای سپاه مرزی FC کشته شد. این حادثه درست یک روز پیش از روز استقلال پاکستان رخ داد و خشم گسترده‌ای برانگیخت.

پس از آن، نصب یک پرچم بزرگ پاکستان در همان منطقه، از سوی بسیاری از ساکنان محلی اقدامی تنش‌زا تلقی شد.

پیش از آن نیز، قتل «ملک ناز»، زن جوانی که در مه 2020 در داخل خانه‌اش هدف گلوله قرار گرفت، خشم عمومی را افزایش داده بود؛ قتلی که به‌عنوان سرقت مسلحانه و با دخالت مجرمان مورد حمایت نیروهای امنیتی توصیف شد.

برخورد با اعتراضات «جنبش حق دو» در گوادر در سال 2023 نیز بر نارضایتی‌ها افزود. پس از درگیری میان معترضان و نیروهای دولتی، اینترنت به مدت 10 روز در ژانویه 2023 قطع شد.

در نوامبر 2023، اداره CTD جوانی به نام «بالاچ ملا بخش» را در بازداشت کشت و او را شبه‌نظامی خواند؛ ادعایی که خانواده‌اش رد کردند. این حادثه به اعتراضات گسترده در سراسر ایالت انجامید.

اعتراضات بعدی به رهبری دکتر ماهرنگ بلوچ در اسلام‌آباد از دسامبر 2023 تا اوایل 2024 با سرکوب مواجه شد.

انتخابات فوریه 2024 نیز بار دیگر به‌عنوان مهندسی‌شده مورد انتقاد قرار گرفت. منتقدان می‌گویند دولت جدید اساساً وجود «مسئله بلوچستان» را انکار می‌کند و به‌جای رسیدگی به مطالبات تاریخی، بر مدیریت رسانه‌ای تکیه دارد.

اعتراضات مربوط به گردهمایی ملی «بلوچ راجی موچی» در ژوئیه 2024 و تحصن در گوادر به رهبری دکتر ماهرنگ بلوچ، با تیراندازی نیروهای امنیتی پایان یافت و چندین نفر کشته شدند.

دکتر ماهرنگ بلوچ در مارس 2025 تحت قوانین نظم عمومی بازداشت شد و اکنون با ده‌ها پرونده قضایی روبه‌رو است؛ پرونده‌هایی که با وجود آزادی با وثیقه، همچنان علیه او باز هستند.

تحلیلگران معتقدند مجموعه تحولات سال‌های 2018 تا 2025، یک شورش کم‌شدت را به درگیری‌ای بسیار سازمان‌یافته و مرگبار تبدیل کرده است. با این حال، منتقدان می‌گویند مقام‌های پاکستانی همچنان ابعاد واقعی بحران را دست‌کم می‌گیرند. در اوت 2024، اظهارات محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان، که گفته بود گروه‌های مسلح بلوچ را می‌توان با یک رئیس کلانتری (SHO) مهار کرد، واکنش‌های گسترده‌ای برانگیخت.

به گفته تحلیلگران، بازداشت ماهرنگ بلوچ خشم و ناامیدی جوانان را به‌شدت افزایش داده و این باور را تقویت کرده که مبارزه مسالمت‌آمیز دیگر کارآمد نیست؛ عاملی که به افزایش جذب نیرو، از جمله در میان زنان، انجامیده است.

چرا BLA این زمان را برای «هیروف 2» انتخاب کرد؟

ناظران معتقدند زمان‌بندی این عملیات کاملاً حساب‌شده بوده است.

در شرایطی که اعتراضات گسترده و بی‌ثباتی در ایران همسایه توجه جهانی را جلب کرده، شبه‌نظامیان بلوچ تلاش دارند نشان دهند که در سوی دیگر مرز، در پاکستان نیز یک مقاومت مسلحانه فعال جریان دارد.

با جرم‌انگاری فزاینده اعتراضات در بلوچستان و بازداشت مکرر معترضان تحت قوانین نظم عمومی، BLA به‌دنبال نمایش قدرت از طریق اقدام مسلحانه است.

با توجه به مرز طولانی بلوچستان با ایران، تحلیلگران می‌گویند نزدیکی این خشونت‌ها به منطقه‌ای که هم‌اکنون در کانون توجه بین‌المللی قرار دارد، احتمالاً با هدف جلب توجه افکار عمومی جهانی، از خاورمیانه تا ایالات متحده و فراتر از آن، انجام شده است.