داکا: به گزارش راز نیوز | یک دست‌دادن کوتاه و نمادین میان مقامات ارشد هند و پاکستان در داکا، پایتخت بنگلادش، موجی از گمانه‌زنی‌های محتاطانه را درباره احتمال کاهش تنش میان دو همسایه هسته‌ای جنوب آسیا برانگیخته است؛ دو کشوری که روابط دوجانبه آنان طی یک سال گذشته با درگیری‌های نظامی مستقیم و انسداد کامل کانال‌های دیپلماتیک همراه بوده است.

این دیدار کوتاه میان سردار ایاز صادق رئیس مجلس ملی پاکستان، و سوبرامانیام جایشانکار وزیر امور خارجه هند، در حاشیه مراسم تشییع رسمی بیگم خالده ضیا، نخست‌وزیر پیشین بنگلادش، صورت گرفت و به‌عنوان نخستین تماس سطح‌بالای میان دهلی‌نو و اسلام‌آباد پس از درگیری‌های هوایی ماه مه 2025 مورد توجه گسترده رسانه‌ها و ناظران منطقه‌ای قرار گرفت.

مقامات پاکستانی این تعامل را اقدامی ابتکاری از سوی وزیر خارجه هند توصیف کرده‌اند، در حالی که رسانه‌های هندی عمدتاً آن را یک رفتار تشریفاتی و عرف دیپلماتیک در چارچوب یک مراسم بین‌المللی دانسته‌اند. با این حال، همین تماس کوتاه در فضایی که طی ماه‌های اخیر تقریباً هیچ‌گونه ارتباط رسمی میان دو کشور برقرار نبوده، بازتابی فراتر از یک برخورد معمول یافته است.

روایت دیدار از زبان رئیس مجلس پاکستان

ایاز صادق در گفت‌وگویی با یک شبکه تلویزیونی خصوصی پاکستان، جزئیاتی از این دیدار را تشریح کرد و گفت: وزیر خارجه هند پس از خوش‌وبش با هیأت‌های نپال، بوتان و مالدیو، به سوی او آمده است.

او نقل کرد: «وزیر خارجه هند به سمت من آمد و سلام کرد. من از جای خود برخاستم و او با لبخند خود را معرفی کرد و دست داد. زمانی که قصد داشتم خودم را معرفی کنم، گفت: “عالیجناب، می‌دانم شما چه کسی هستید و نیازی به معرفی نیست."»

تصاویر این دست‌دادن از سوی دفتر رئیس مجلس پاکستان منتشر شد و سپس توسط محمد یونس، رئیس مشاوران دولت موقت بنگلادش، در شبکه‌های اجتماعی بازنشر یافت. نکته قابل توجه آن است که این تصاویر عمدتاً از سوی منابع پاکستانی و بنگلادشی منتشر شد و طرف هندی هیچ بیانیه یا تصویر رسمی در این خصوص منتشر نکرد.

نمادگرایی در میانه خصومت آشکار

این برخورد کوتاه، در تضاد آشکار با فضای خصمانه‌ای قرار دارد که تنها چند ماه پیش بر روابط دو کشور حاکم بود. در سپتامبر گذشته، تیم ملی کریکت هند در جریان فینال جام ملت‌های آسیا از دست‌دادن با بازیکنان پاکستانی خودداری کرد؛ اقدامی که عمق تیرگی روابط دوجانبه را به‌وضوح نشان داد.

مهم‌تر از آن، درگیری هوایی چهارروزه در ماه مه 2025 که با مشارکت جنگنده‌ها، پهپادها و آتش توپخانه همراه بود، دو کشور را تا آستانه یک تقابل گسترده پیش برد؛ بحرانی که نهایتاً با میانجی‌گری ایالات متحده به آتش‌بس انجامید.

روابط دو کشور پس از حمله مرگبار آوریل ۲۰۲۵ در کشمیر تحت کنترل هند که به کشته شدن 26 غیرنظامی انجامید، به‌شدت تیره شد. هند مسئولیت این حمله را متوجه پاکستان دانست، از پیمان شش‌دهه‌ای آب‌های سند خارج شد و حملات موشکی در خاک پاکستان انجام داد. اسلام‌آباد هرگونه نقش‌آفرینی در این حمله را رد کرد و در پاسخ، اقدامات نظامی متقابل انجام داد؛ روندی که به شدیدترین درگیری میان دو کشور طی نزدیک به سه دهه اخیر انجامید.

در چنین شرایطی، تحلیلگران پاکستانی دست‌دادن داکا را «تحولی مثبت و خوشایند» توصیف کرده و آن را نشانه‌ای احتمالی از تمایل دو طرف به برقراری حداقلی از تعامل برای جلوگیری از تشدید تنش‌ها دانسته‌اند.

ادامه جنگ لفظی

با وجود این ژست نمادین، لحن رسمی و مواضع علنی دو طرف همچنان تند و تقابلی باقی مانده است. جایشانکار روز جمعه در سخنرانی‌ای در شهر مدرس، با اشاره به آنچه «همسایگان بد» هند خواند، گفت: دهلی‌نو حق دفاع از خود را محفوظ می‌داند.

او اظهار داشت: «وقتی همسایگان بد دارید، اگر به سمت غرب نگاه کنید و کشوری تصمیم بگیرد آگاهانه، مستمر و بدون پشیمانی به تروریسم ادامه دهد، ما حق داریم از مردم خود دفاع کنیم.»

پاکستان بلافاصله این اظهارات را رد کرد. طاهر اندرابی سخنگوی وزارت امور خارجه پاکستان، هند را به تلاش برای منحرف کردن افکار عمومی از اقدامات خود متهم کرد و گفت: «نقش مستند هند در ترویج فعالیت‌های تروریستی در منطقه، به‌ویژه در داخل پاکستان، بر کسی پوشیده نیست.»

او در این زمینه به پرونده کلبهوشن جاداو، افسر نیروی دریایی هند که در سال 2016 در بلوچستان بازداشت و از سوی دادگاه نظامی پاکستان به اعدام محکوم شد، اشاره کرد. هند این اتهامات را رد کرده و پرونده را به دیوان بین‌المللی دادگستری ارجاع داده است.

خوش‌بینی محتاطانه در سایه تردید

سردار مسعود خان، دیپلمات پیشین پاکستان در ایالات متحده و سازمان ملل، معتقد است هرگونه اقدام وزیر خارجه هند در چنین سطحی، بدون چراغ سبز رهبری عالی این کشور ممکن نیست.

او گفت: «هر عاملی که موجب این دست‌دادن شده باشد، برای منطقه مثبت است؛ اما مسیر پیش‌رو پر از اما و اگر خواهد بود.»

در سطح کلان، فضای سیاسی همچنان پیچیده و شکننده است. پاکستان در ماه‌های اخیر روابط خود با ایالات متحده، چین، عربستان سعودی و بنگلادش را تقویت کرده، در حالی که هند همچنان با انتقادات بین‌المللی درباره عملکرد خود در جریان درگیری ماه مه مواجه است. تعلیق پیمان آب‌های سند نیز به یکی از اصلی‌ترین نقاط اصطکاک تبدیل شده و اسلام‌آباد نسبت به پیامدهای انسانی و زیست‌محیطی آن هشدار داده است.

چشم‌انداز نامعلوم

با ورود جنوب آسیا به سال 2026، هنوز مشخص نیست که دست‌دادن داکا به مسیری برای دیپلماسی معنادار تبدیل خواهد شد یا صرفاً به‌عنوان حاشیه‌ای نمادین در تاریخ روابط پرتنش هند و پاکستان باقی خواهد ماند. آنچه مسلم است، این لحظه کوتاه از ادب دیپلماتیک، در فضایی آکنده از خصومت، بار دیگر یادآور شد که حتی کوچک‌ترین ژست‌ها نیز می‌توانند حامل پیام‌هایی بزرگ در معادلات حساس منطقه‌ای باشند.