اسلام آباد: به گزارش راز نیوز|  تنها چند ساعت پیش از آنکه یک عامل انتحاری، مسجد شیعی خدیجه‌الکبری را در اسلام‌آباد پایتخت پاکستان و هم‌زمان با نماز جمعه هدف قرار دهد، تجمعی فرقه‌گرایانه از سوی یک گروه افراطی ممنوعه (گروه تکفیری تروریستی سپاه صحابه) در فاصله‌ای کمتر از یک کیلومتر از محل انفجار در حال برگزاری بود. این حمله تروریستی به شهادت دست‌کم 32 نمازگزار و زخمی‌شدن نزدیک به 170 نفر انجامید.

تصاویر و گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد که رهبران گروه موسوم به اهل سنت و الجماعت (ASWJ) ـکه به‌طور گسترده به‌عنوان نام جدید سپاه صحابه پاکستان (SSP) شناخته می‌شود در ساعات پیش از انفجار، سخنرانی‌هایی با محتوای تند و آشکارا ضدشیعی ایراد کرده بودند. هرچند این تجمع به خشونت مستقیم منجر نشد، اما هم‌زمانی آن با حمله انتحاری، بار دیگر نگاه‌ها را متوجه جریان‌های فرقه‌گرای فعال و مصون از پیگرد در پاکستان کرد.

ASWJ / SSP؛ بازتولید یک جریان ممنوعه

گروه ASWJ ریشه مستقیم در سپاه صحابه پاکستان دارد؛ سازمانی افراطی با دستورکار صریح ضدشیعی که در دهه 1980 میلادی و با حمایت مستقیم حاکمیت نظامی شکل گرفت و در سال 2002 به دلیل فشارهای بین‌المللی رسماً ممنوع اعلام شد. با وجود این ممنوعیت، این جریان طی سال‌های گذشته با تغییر نام و ساختار، بارها در عرصه عمومی و سیاسی پاکستان بازتولید شده است.

گزارش‌های حقوق بشری و مطالعات کشوری نیز از گستردگی تحریک به نفرت و خشونت علیه شیعیان توسط سخنرانان و شبکه‌های افراطی حکایت دارد؛ پدیده‌ای که در بسیاری از مناطق، حتی در دوره‌های کاهش خشونت آشکار، همچنان تحمل شده است.

سابقه طولانی خشونت‌های ضدشیعی

شیعیان پاکستان، به‌عنوان اقلیتی مذهبی در کشوری عمدتاً سنی‌مذهب، طی دهه‌ها به‌طور مداوم هدف حملات فرقه‌ای قرار گرفته‌اند. آمارها و اسناد تاریخی نشان می‌دهد که هزاران نفر از شیعیان در حملات گروه‌هایی چون شاخه‌های خشونت‌طلب سپاه صحابه، لشکر جنگوی، تحریک طالبان پاکستان (TTP) و وابستگان داعش جان خود را از دست داده‌اند؛ گروه‌هایی که در مقاطع مختلف صراحتاً از «پاکسازی پاکستان از شیعیان» سخن گفته‌اند.

از جمله نمونه‌های شاخص، می‌توان به کشتار تِهری در سِند (1963) با بیش از یکصد قربانی، کشتار گلگت (1988) با صدها کشته، و بمب‌گذاری‌ها و ترورهای هدفمند در مناطق شیعه‌نشین کویته طی سال‌های 2010 تا 2013 اشاره کرد.

در تازه‌ترین نمونه پیش از حادثه اسلام‌آباد، حمله مسلحانه به کاروان مسافران شیعه در منطقه کُرم در اواخر سال 2024، دست‌کم 54 کشته بر جای گذاشت و به‌عنوان یکی از مرگبارترین حملات فرقه‌ای سال‌های اخیر ثبت شد.

تمرکز رسمی بر «دست خارجی»

پس از انفجار اخیر در اسلام‌آباد، مقام‌های پاکستانی تأکید گسترده‌ای بر نقش عوامل خارجی داشتند. در بیانیه‌ها و مواضع رسمی بسیاری از مقامات ارشد، به‌طور محسوسی از اشاره مستقیم به هویت شیعی قربانیان و انگیزه فرقه‌ای حمله خودداری شد.

نخست‌وزیر شهباز شریف این حادثه را «اقدامی بزدلانه تروریستی» و «جنایتی هولناک» توصیف کرد و رئیس‌جمهور آصف علی زرداری آن را «جنایت علیه بشریت» خواند؛ هر دو بدون اشاره به ماهیت ضدشیعی حمله. وزیر کشور محسن نقوی و وزیر دفاع خواجه آصف نیز تمرکز اصلی را بر پیوندهای فرامرزی و بازداشت تسهیل‌کنندگان حمله گذاشتند.

اگرچه وزیر خارجه اسحاق دار در موضع‌گیری خود صراحتاً از هدف قرار گرفتن یک «مسجد/حسینیه شیعی» سخن گفت، اما روایت غالب رسمی همچنان بر مفهوم کلی «تروریسم» استوار ماند. این در حالی است که داعش شاخه پاکستان مسئولیت این حمله را بر عهده گرفته و هویت مذهبی محل و قربانیان نیز آشکار است.

وزیر کشور پاکستان همچنین مدعی ارتباط مظنونان با عناصر مسلح در افغانستان و حمایت بازیگران خارجی، از جمله هند، شد؛ ادعاهایی که از سوی مقام‌های هندی «بی‌اساس» توصیف شده است.

هشدار منتقدان

فعالان مدنی و ناظران حقوق بشری هشدار می‌دهند که تمرکز صرف بر عوامل خارجی، خطر نادیده‌گرفتن ریشه‌های داخلی خشونت فرقه‌ای را به همراه دارد؛ ریشه‌هایی که در قالب شبکه‌های سازمان‌یافته، گفتمان نفرت و فعالیت علنی گروه‌هایی مانند ASWJ/SSP تداوم یافته است.

به باور این منتقدان، تا زمانی که با تحریک علنی به نفرت مذهبی، مصونیت گروه‌های افراطی و عادی‌سازی خشونت علیه اقلیت‌ها به‌طور جدی برخورد نشود، چرخه حملات ضدشیعی در پاکستان، در کنار هر تهدید خارجی، همچنان تکرار خواهد شد.